اولین واکنش بازارهای ایران به پیروزی انتخاباتی دمکرات‌ها / بورس برخلاف دلار صعودی شد، طلا و سکه پیشروی کردند / معامله‌گران در انتظار خروجی تحول کنگره
آرمان زارعی: انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا فقط یک رقابت سیاسی میان دموکرات‌ها و جمهوری‌خواهان نبود. نتیجه این انتخابات برای بازارهای مالی نیز اهمیت داشت؛ به‌ویژه آنکه تغییر ترکیب کنگره می‌تواند بر مسیر اجرای برنامه‌های دونالد ترامپ در دو سال باقی‌مانده از ریاست‌جمهوری او اثر بگذارد. پیروزی دموکرات‌ها در هر دو مجلس، معادلات سیاسی واشنگتن را تغییر داده و حالا بازارها باید خود را با شرایط جدید سازگار کنند.
ولی آنچه برای بازار ایران اهمیت بیشتری دارد، پیامدهای احتمالی این تحول بر سیاست خارجی آمریکا و آینده روابط تهران و واشنگتن است. در اقتصادی که انتظارات سیاسی سهم قابل‌توجهی در نوسانات بازار ارز و طلا دارد، حتی اخبار مربوط به تغییر موازنه قدرت در آمریکا نیز می‌تواند رفتار معامله‌گران را تحت اثر قرار دهد.
البته نباید از نتیجه انتخابات انتظار تغییر فوری در سیاست‌های آمریکا را داشت. ترکیب کنگره به‌تنهایی تعیین‌کننده مسیر تحریم‌ها و روابط خارجی نیست و تصمیم‌های کاخ سفید، تغییرات منطقه‌ای و شرایط مذاکرات نیز در این معادله نقش دارند. با این حال، بازارها معمولاً منتظر مشخص‌شدن تمام پیامدهای یک اتفاق سیاسی نمی‌مانند و بخشی از انتظارات خود را پیش از وقوع تغییرات بعدی در نرخ‌ها منعکس می‌کنند.
دلار در واکنش به تغییرات آمریکا عقب نشست
نخستین واکنش قابل‌توجه در بازار داخلی به بازار ارز مربوط می‌شود. دلار آزاد در خرید و فروش چهارشنبه ۱۳ آبان با نزول ۲ هزار و ۶۰۰ تومانی به ۲۶۹ هزار و ۹۰ تومان رسید. افت نرخ دلار در شرایطی اتفاق افتاد که بازار ارز همچنان یکی از حساس‌ترین بازارهای داخلی نسبت به اخبار سیاسی و تغییرات مربوط به روابط خارجی است.
افت نرخ دلار را می‌توان از زاویه تغییر انتظارات معامله‌گران بررسی کرد. بخشی از فعالان بازار امکان دارد نتیجه انتخابات آمریکا و محدودترشدن قدرت مانور دولت ترامپ در کنگره را به‌عنوان عاملی برای تعدیل انتظارات سیاسی سنجش کنند. در چنین شرایطی، احتمال افت تقاضای احتیاطی و عقب‌نشینی خریدارانی که با دلواپسی از آینده وارد بازار شده‌اند، وجود دارد.
با این حال، افت ۲ هزار و ۶۰۰ تومانی دلار به‌تنهایی برای صحبت از تغییر روند بازار کافی نیست. بازار ارز ایران علاوه بر اخبار سیاسی، از وضعیت عرضه و تقاضای ارز، سیاست‌های بانک مرکزی، انتظارات تورمی و شرایط تجارت خارجی اثر می‌گیرد. بنابراین، ادامه‌داربودن افت نرخ دلار به این بستگی دارد که آیا انتظارات جدید در خرید و فروش روزهای آینده نیز حفظ می‌شود یا خیر.
در واقع، پرسش اصلی بازار ارز این است که آیا نتیجه انتخابات آمریکا می‌تواند از شدت دلواپسی‌های سیاسی معامله‌گران بکاهد یا اینکه این نزولی شدن نرخ صرفاً واکنشی کوتاه‌مدت به یک خبر سیاسی است. پاسخ این سوال را باید در رفتار دلار طی روزهای آینده جست‌وجو کرد.
طلا میان افت دلار و توسعه اونس جهانی
در بازار طلا شرایط کمی متفاوت است. آخرین نرخ ثبت‌شده و برای هر گرم طلای ۱۸ عیار ۲۵ میلیون و ۷۷۲هزار و ۲۰۰ تومان می باشد. طلای ۲۴ عیار نیز به ۳۴ میلیون و ۳۵۹ هزار تومان رسیده و مظنه تهران در لایه ۱۱۱ میلیون و ۶۴۰ هزار تومان قرار دارد.
در بازار جهانی، طلا واکنش متفاوتی به تغییرات انتخابات آمریکا نشان داده است. نرخ اونس جهانی در خرید و فروش چهارشنبه افزایش کرد و از مرز چهار هزار دلار عبور کرد. تضعیف شاخص دلار و تغییر انتظارات سرمایه‌گذاران راجع به سیاست‌های اقتصادی دولت آمریکا از جمله عواملی بود که در این روند نقش داشت.
اینجا بازار طلای ایران با دو متغیر متفاوت روبه‌رو است؛ از یک طرف بالا رفتن نرخ اونس جهانی و از طرف دیگر نزول نرخ دلار در بازار داخلی. اولی می‌تواند نرخ طلا را بالا ببرد و دومی در جهت مخالف عمل کند. به همین دلیل، نمی‌توان صرفاً با مشاهده توسعه طلای جهانی راجع به مسیر نرخ طلا در تهران قضاوت کرد.
در واقع، بازار طلای داخلی در نقطه‌ای قرار گرفته که اثر دو متغیر اصلی آن باید در کنار یکدیگر سنجیده شود. اگر توسعه اونس ادامه پیدا کند، ولی دلار در مسیر کاهشی باقی بماند، میزان اثرگذاری این دو عامل بر نرخ نهایی طلا تعیین‌کننده خواهد بود.
سکه امامی در محدوده ۲۶۴ میلیون تومان
در بازار سکه نیز آخرین نرخ سکه امامی به ۲۶۴ میلیون تومان رسیده است. سکه طرح قدیم با نرخ ۲۵۲ میلیون و ۵۰۰ هزار تومان معامله می‌شود و نیم‌سکه و ربع‌سکه نیز به ترتیب ۱۳۹ میلیون و ۳۰۰ هزار تومان و ۷۵ میلیون و ۵۰۰ هزار تومان نرخ دارند. سکه گرمی نیز در محدوده ۳۷ میلیون تومان قرار گرفته است.
سکه از جمله دارایی‌هایی است که همزمان از نرخ دلار، نرخ جهانی طلا و انتظارات تورمی اثر می‌گیرد. به همین دلیل، تغییرات سیاسی معمولاً از چند مسیر بر این بازار اثر می‌گذارند. در شرایطی که دلار پایین می‌آید، بخشی از فشار افزایشی نرخ سکه تخلیه می‌شود؛ ولی توسعه اونس جهانی می‌تواند این اثر را تا حدودی جبران کند.
از سوی دیگر، نباید حباب سکه را از معادله حذف کرد. نرخ سکه همیشه به‌طور کامل با نرخ طلای به‌کاررفته در آن منطبق نیست و میزان تقاضای سرمایه‌ای می‌تواند فاصله میان این دو را تغییر دهد. بنابراین، برای سنجش دقیق واکنش سکه به انتخابات آمریکا، بررسی تغییرات حباب و میزان خرید و فروش نیز ضروری است.
بورس برخلاف دلار صعودی شد
در بورس تهران، خرید و فروش چهارشنبه با توسعه شاخص‌ها همراه بود. بر اساس اطلاعات ثبت‌شده در ساعت ۱۲ و ۳۱ دقیقه، شاخص کل بورس با بالا رفتن ۸۸ هزار و ۴۲ واحدی به ۷ میلیون و ۹۱۲ هزار و ۶۴۶ واحد رسید. شاخص کل هم‌وزن نیز ۱۴ هزار و ۲۳۴ واحد توسعه کرد و در ارتفاع ۲ میلیون و ۲۲۹ هزار و ۶۹ واحد ایستاد.
همزمان با توسعه شاخص‌ها، نرخ خرید و فروش ۳۲۷ هزار و ۳۸۲ میلیارد واحد پولی درج‌شده در سامانه و مقدار خرید و فروش ۳۸ میلیارد و ۲۷۹ میلیون واحد گزارش شد. نرخ کل بازار نیز به بیش از ۲۲۹ میلیون میلیارد واحد پولی رسید.
نکته قابل‌توجه در خرید و فروش این روز، توسعه همزمان شاخص کل و شاخص هم‌وزن است. این اتفاق نشان می‌دهد که توسعه بازار تنها به نمادهای بزرگ و شاخص‌ساز محدود نبوده و سهام کمپانی‌های کوچک‌تر نیز در مجموع وضعیت مثبتی داشته‌اند. با این حال، برای سنجش کیفیت این افزایش باید جریان ورود و خروج پول حقیقی و وضعیت کلی نمادهای معاملاتی نیز بررسی شود.
افزایش بورس در روز عرضه نتایج انتخابات آمریکا را نمی‌توان مستقیماً به این رویداد نسبت داد. بازار سهام ایران بیش از آنکه تنها به اخبار سیاسی خارجی وابسته باشد، از متغیرهایی مانند نرخ ارز، نرخ بهره، سیاست‌های اقتصادی، نرخ‌گذاری محصولات و چشم‌انداز سودآوری کمپانی‌ها اثر می‌گیرد. با این حال، تغییر انتظارات سیاسی می‌تواند در کنار سایر عوامل بر تصمیم سرمایه‌گذاران اثرگذار باشد.
بازارها در انتظار روشن‌شدن مسیر سیاست آمریکا
آنچه از کنار هم قراردادن وضعیت بازارهای مالی در روز چهارشنبه به دست می‌آید، یک تصویر یکدست نیست. دلار نزولی شدن نرخ را تجربه کرده، بورس صعودی بوده و بازار طلا و سکه نیز همچنان تحت اثر همزمان متغیرهای داخلی و خارجی قرار دارد.
به نظر می‌رسد بازارها فعلاً در حال سنجش پیامدهای نتیجه انتخابات آمریکا هستند. برای معامله‌گران ایرانی، موضوع اصلی نه صرفاً پیروزی یک حزب بر حزب دیگر، بلکه اثر این نتیجه بر آینده سیاست خارجی واشنگتن و چشم‌انداز اقتصاد ایران است. اگر این تغییرات به نزول دلواپسی‌های سیاسی منجر شود، امکان دارد بخشی از تقاضای احتیاطی در بازار ارز و طلا تعدیل شود؛ ولی اگر سیاست‌های دولت آمریکا تغییر محسوسی نکند، نمی‌توان انتظار داشت اثر خبر انتخابات به‌تنهایی ماندگار باشد.
در چنین شرایطی، نزول دلار و توسعه بورس را باید در چارچوب واکنش روزانه بازارها بررسی کرد. مسیر بعدی خرید و فروش به این بستگی دارد که آیا این تغییرات در روزهای آینده نیز ادامه پیدا می‌کند و آیا معامله‌گران حاضرند بر مبنای چشم‌انداز سیاسی جدید، ترکیب دارایی‌های خود را تغییر دهند یا خیر.
