کدام شرکت‌های حوزه ارزهای دیجیتال به بیمه نیاز دارند؟ بررسی انواع بیمه‌های کریپتویی

 بازار کریپتو از مرحله پروژه‌های کوچک و تجربه‌محور عبور کرده است. امروز با صرافی‌های متمرکز، متولیان نگه‌داری (Custodians)، پلتفرم‌های وام‌دهی و استیکینگ، شرکت‌های پرداخت، صندوق‌های سرمایه‌گذاری و حتی عملیات ماینینگ صنعتی سروکار داریم. هرچه ارزش دارایی‌ها و تعداد کاربران بیشتر می‌شود، واژه ریسک هم شکل حرفه‌ای‌تری پیدا می‌کند؛ از جمله خطراتی که دارایی‌های دیجیتال را تهدید می‌کنند می‌توان به هک و سرقت کلیدها، خطای انسانی در انتقال، حملات فیشینگ، Social Engineering، شکست قرارداد هوشمند، وقفه سرویس، دعوای حقوقی با مشتری، پیگیری‌های رگولاتوری و حتی ریسک‌های عملیاتی مثل آتش‌سوزی دیتاسنتر یا خرابی تجهیزات اشاره کرد.
در چنین فضایی، بیمه صرفاً یک هزینه نیست؛ ابزار مدیریت ریسک و شرط ورود به همکاری‌های بزرگ است. بسیاری از سرمایه‌گذاران سازمانی، بانک‌ها، شرکای پرداخت و حتی برخی رگولاتورها، از کسب‌وکارهای دارایی دیجیتال انتظار دارند حداقلی از پوشش‌های بیمه‌ای نظیر Crime/Custody، Cyber، E&O و D&O را داشته باشند.در این مقاله، دقیقاً بررسی می‌کنیم کدام مدل‌های کسب‌وکاری در کریپتو بیشترین نیاز را به بیمه دارند و انواع بیمه‌های کریپتویی معمولاً چه چیزهایی را پوشش می‌دهند.

چرا شرکت‌های کریپتویی به بیمه نیاز دارند؟

اگر یک شرکت سنتی خطای مالی یا حادثه عملیاتی داشته باشد، معمولاً مسیر جبران خسارت روشن‌تر است؛ اما در کریپتو، ماهیت دارایی و شیوه نگه‌داری (نظیر کلید خصوصی، کیف پول، چندامضایی و MPC) باعث می‌شود یک رخداد امنیتی، خیلی سریع به زیان غیرقابل‌برگشت تبدیل شود. همین تفاوت، بیمه دارایی دیجیتال را به یک حوزه تخصصی تبدیل کرده که با بیمه‌های عمومی یکسان نیست.
از طرف دیگر، در کریپتو فقط سرقت دارایی مطرح نیست. یک صرافی ممکن است بیشتر از هک، از شکایت کاربران بابت اختلال سرویس یا خطای تسویه ضربه بخورد. یک پروژه Web3 ممکن است از ادعای گمراه‌کننده‌بودن اطلاعات یا ریسک‌های حقوقی مدیران آسیب ببیند. شرکت ماینینگ هم علاوه بر ریسک‌های سایبری، با ریسک تجهیزات و وقفه کسب‌وکار روبه‌رو است.

کدام شرکت‌های حوزه ارزهای دیجیتال واقعاً به بیمه نیاز دارند؟

در عمل، تقریباً همه کسب‌وکارهای کریپتویی از بیمه سود می‌برند؛ اما شدت نیاز یکسان نیست. بهترین راه، نگاه مدل کسب‌وکار محور است؛ هر پلتفرمی که دارایی مشتری را نگه می‌دارد، تراکنش مالی اجرا می‌کند یا تصمیمات مدیریتی پرریسک می‌گیرد، بیمه از مزیت به ضرورت نزدیک می‌شود.

۱) صرافی‌های متمرکز (CEX) و کارگزاری‌های معاملات

صرافی‌ها معمولاً در معرض ترکیبی از ریسک‌های سنگین هستند؛ مواردی نظیر نفوذ به کیف پول‌های گرم، سرقت داخلی، حملات فیشینگ به کارکنان، دستکاری فرایند برداشت، اختلال سرویس و شکایت کاربران بابت خسارت یا تاخیر. بسیاری از پوشش‌ها بین کیف پول گرم و سرد تفکیک می‌شوند؛ ظرفیت بیمه برای ذخیره‌سازی سرد معمولاً بهتر از ذخیره‌سازی آنلاین است.

پوشش‌های بیمه‌ای رایج برای این دسته از ریسک‌ها شامل موارد زیر است:

●    بیمه جرایم و نگه‌داری دارایی دیجیتال (Digital Asset Crime / Custody): پوشش خسارت‌های ناشی از سرقت دارایی‌های دیجیتال، هک، دسترسی غیرمجاز و انواع تقلب داخلی یا خارجی.
●    بیمه سایبری (Cyber Insurance): جبران زیان‌ها و هزینه‌های مرتبط با نشت یا شکاف داده، حملات باج‌افزاری، نفوذ به سیستم‌ها و هزینه‌های پاسخ‌گویی و مدیریت حادثه امنیتی.
●    بیمه مسئولیت حرفه‌ای و خطای خدمات (Tech E&O / Professional Indemnity): پوشش ادعاهای حقوقی ناشی از خطای فنی یا عملیاتی، اختلال در ارائه خدمات، تسویه نادرست و تعهدات قراردادی نقض‌شده.
●    بیمه مسئولیت مدیران و هیئت‌مدیره (D&O Insurance): محافظت از مدیران و تصمیم‌گیران شرکت در برابر ریسک‌های مدیریتی، دعاوی سهام‌داران و پیگیری‌های رگولاتوری.

۲) متولیان نگه‌داری دارایی دیجیتال (Custodians)، کیف پول‌ها و زیرساخت‌ های نگه‌داری

اگر مدل کسب‌وکار به شکلی است که دارایی دیگران را نگه می‌دارد، بیمه می‌تواند نقش حیاتی داشته باشد؛ چون در رخدادهای امنیتی، ادعای مشتریان مستقیم علیه سازمان مطرح می‌شود. برخی بیمه‌گران بزرگ حتی محصولاتی با عنوان Digital Asset Comprehensive Crime یا Crime/Custody ارائه می‌دهند که صریحاً برای دارایی دیجیتال طراحی شده است.

۳) پلتفرم‌های پرداخت کریپتویی، درگاه‌ها و Remittance

وقتی سرویس به پرداخت و تسویه گره می‌خورد، ریسک اصلی فقط سرقت نیست؛ خطای پردازش تراکنش، برگشت یا تسویه اشتباه، همچنین از دست رفتن دسترس‌پذیری می‌تواند هزینه‌های حقوقی و قراردادی سنگینی ایجاد کند. Embroker هم به‌عنوان یک منبع انگلیسی‌زبان صریحاً به کسب‌وکارهای پرداخت یا انتقال در کنار ترید و کاستودی اشاره می‌کند.

پوشش‌های رایج برای این گروه از پلتفرم‌ها:

●    بیمه مسئولیت حرفه‌ای و خطای خدمات (Tech E&O / Professional Indemnity): پوشش خسارت‌های ناشی از اختلال در سرویس، خطای فنی در پردازش یا تسویه تراکنش‌ها و کوتاهی حرفه‌ای در ارائه خدمات به کاربران یا شرکای تجاری.
●    بیمه سایبری (Cyber Insurance): جبران هزینه‌ها و خسارت‌های ناشی از حملات سایبری، نفوذ به سیستم‌ها، افشای اطلاعات کاربران، باج‌افزار و فرآیندهای پاسخ به حادثه امنیتی.
●    بیمه جرایم مالی (Crime Insurance): پوشش زیان‌های ناشی از کلاهبرداری، مهندسی اجتماعی (Social Engineering)، دسترسی غیرمجاز به حساب‌ها و برداشت‌های غیرقانونی از دارایی‌ها.
●    بیمه مسئولیت رسانه‌ای و محتوایی (Media / Content Liability): مناسب برای پلتفرم‌هایی که فعالیت بازاریابی و اطلاع‌رسانی گسترده دارند و ممکن است در معرض ادعاهای حقوقی ناشی از محتوای تبلیغاتی یا اطلاعات گمراه‌کننده قرار بگیرند.

۴) پروژه‌های DeFi، پروتکل‌ها، DAO ها و اپلیکیشن‌های غیرمتمرکز

در DeFi، ریسک‌ها شکل متفاوتی دارند؛ از جمله باگ در قرارداد هوشمند، مشکل اوراکل، حمله اقتصادی و سوءاستفاده از پل‌های تغییر شبکه (bridges). در سال‌های اخیر، بیمه دارایی های دیجیتال توسعه پیدا کرده و پوشش‌هایی در آن شکل گرفته که تمرکز آن‌ها بر نقص یا شکست قراردادهای هوشمند و سوءاستفاده از آسیب‌پذیری‌های پروتکل‌ها است؛ هرچند این نوع بیمه‌ها هنوز از نظر استانداردهای فنی، دامنه پوشش و ظرفیت مالی، قابل مقایسه با بیمه‌های سنتی نیستند.
برای این گروه، علاوه بر بیمه‌های فنی، بیمه مسئولیت مدیران و هیئت‌مدیره (D&O) هم مهم است؛ چون ریسک‌های حقوقی و رگولاتوری می‌تواند متوجه تصمیم‌گیران/امضاکنندگان یا تیم اصلی شود.

۵) پلتفرم‌های استیکینگ، ولیدیتورها و سرویس‌دهندگان زیرساخت

در این حوزه، مسئله تنها به امنیت کیف پول‌ها محدود نمی‌شود. برخی منابع تخصصی صنعت بیمه به شکل‌گیری پوشش‌هایی اشاره دارند که ناظر بر ریسک ناتوانی مالی یا ورشکستگی پلتفرم‌های استیکینگ و وام‌دهی هستند. علاوه بر این، اگر یک مجموعه به‌صورت حرفه‌ای به کاربران خود خدمات ارائه می‌دهد، بیمه مسئولیت حرفه‌ای و خطای خدمات (E&O / Professional Indemnity) می‌تواند نقشی حیاتی داشته باشد؛ چرا که خطاهای عملیاتی، پیکربندی نادرست سامانه‌ها، اختلال در سرویس یا ادعای عدم ایفای تعهدات از سوی کاربران، از جمله ریسک‌های رایج در این مدل کسب‌وکار محسوب می‌شوند.

۶) صندوق‌ها، مدیریت دارایی، تریدینگ‌فرم‌ها و خزانه‌داری شرکت‌ها

در هر فعالیتی که با مدیریت سرمایه و تصمیم‌گیری‌های مالی سروکار دارد، ماهیت ریسک‌ها به سمت مسئولیت حرفه‌ای، تعهدات امانت‌داری و مخاطرات مدیریتی سوق پیدا می‌کند. در چنین شرایطی، بیمه مسئولیت مدیران و هیئت‌مدیره، همچنین بیمه مسئولیت حرفه‌ای و خطای خدمات (Professional Indemnity) نقش پررنگ‌تری پیدا می‌کنند.

۷) بازارهای NFT، پلتفرم‌های بازی/Web3 و شرکت‌های توسعه نرم‌افزار بلاک‌چینی

هرگاه محصول ارائه‌شده ماهیت نرم‌افزاری داشته باشد، سطح ریسک‌های عملیاتی و حقوقی مرتبط با ارائه سرویس به‌طور قابل توجهی افزایش می‌یابد. در چنین شرایطی، مسائلی مانند بروز آسیب‌پذیری‌های امنیتی، از کار افتادن یا اختلال در سامانه، خطا در فرآیند یکپارچه‌سازی با سایر سیستم‌ها یا طرح ادعا از سوی مشتریان بابت زیان‌های واردشده، به ریسک‌های اصلی کسب‌وکار تبدیل می‌شوند. در این فضا، بیمه مسئولیت حرفه‌ای و خطای خدمات و بیمه سایبری معمولاً نقش محوری دارند؛ در کنار آن‌ها، بیمه مسئولیت مدیران و هیئت‌مدیره (D&O) نیز می‌تواند برای تیم مدیریتی اهمیت پیدا کند.

۸) ماینینگ و دیتا سنتر های مرتبط

ماینینگ علاوه بر ریسک امنیتی، درگیر ریسک‌های فیزیکی نظیر آتش‌سوزی، خرابی تجهیزات، آسیب‌های محیطی و وقفه عملیات است. به همین دلیل، برخی از ارائه‌دهندگان خدمات بیمه در حوزه دارایی‌های دیجیتال، به‌طور مشخص از بیمه اموال و تجهیزات ویژه واحدهای استخراج یاد می‌کنند که برای پوشش این نوع خسارت‌ها طراحی شده است.

انواع بیمه‌های کریپتویی و دامنه پوشش آن‌ها

نکته‌ای که در ابتدای این بخش باید به آن توجه کرد این است که بیمه در حوزه ارزهای دیجیتال معمولاً یک بیمه‌نامه واحد و جامع نیست؛ بلکه مجموعه‌ای از بیمه‌نامه‌های تخصصی است که هر کدام بخش مشخصی از ریسک‌های این صنعت را پوشش می‌دهند و در کنار هم، یک سبد مدیریت ریسک را شکل می‌دهند.

۱) بیمه جرایم مالی و نگه‌داری دارایی دیجیتال (Crime / Custody Insurance)

این دسته از پوشش‌ها عمدتاً برای سناریوهایی طراحی شده‌اند که به از دست رفتن یا سرقت دارایی‌های دیجیتال مربوط می‌شود؛ از جمله هک خارجی، دسترسی غیرمجاز به کیف‌پول‌ها، کلاهبرداری کارکنان یا سوء استفاده و سرقت داخلی. برخی از بیمه‌گران بزرگ بین‌المللی، محصولات مشخصی را ویژه دارایی‌های دیجیتال ارائه کرده‌اند که هم خسارت واردشده به خود شرکت و هم مسئولیت آن در برابر دارایی کاربران را در بر می‌گیرد.

نکته: در بسیاری از بیمه‌نامه‌ها، میان شیوه‌های مختلف نگه‌داری دارایی (انواع کیف‌پول‌ها) تفکیک قائل می‌شوند و معمولاً نگه‌داری سرد (Cold Storage) از ظرفیت پوشش بالاتر و شرایط متفاوتی برخوردار است.

۲) بیمه Specie (ویژه نگه‌داری سرد و ریسک‌های فیزیکی کلیدها و تجهیزات)

در ادبیات کلاسیک بیمه، واژه «Specie» برای دارایی‌های خاص، کمیاب و باارزش به کار می‌رود. در حوزه دارایی‌های دیجیتال نیز، برخی ساختارهای بیمه‌ای از همین منطق برای پوشش ریسک‌های مرتبط با نگه‌داری آفلاین، کلیدهای خصوصی و رخدادهای فیزیکی استفاده می‌کنند. دامنه این پوشش‌ها به‌شدت به شرایط بیمه‌گر، شیوه نگه‌داری و کنترل‌های امنیتی وابسته است.

۳) بیمه سایبری (Cyber Insurance)

این نوع بیمه تمرکز خود را نه بر خود دارایی دیجیتال، بلکه بر هزینه‌ها و پیامدهای رخدادهای امنیتی قرار می‌دهد؛ از جمله مدیریت و پاسخ به حادثه، انجام تحقیقات فنی، بازیابی سامانه‌ها، اطلاع‌رسانی به کاربران، دعاوی حقوقی مرتبط با داده‌ها و حملات باج‌افزاری. برای صرافی‌ها، کیف‌پول‌ها، پلتفرم‌های پرداخت و شرکت‌های نرم‌افزاری فعال در بلاک‌چین، بیمه سایبری معمولاً یکی از ارکان اصلی سبد مدیریت ریسک به شمار می‌رود.

۴) بیمه مسئولیت حرفه‌ای و خطای خدمات (Tech E&O / Professional Indemnity)

در صورتی که محصول یا خدمت ارائه‌شده ماهیت مالی-فناورانه داشته باشد، مهم‌ترین سناریوهای پرریسک معمولاً شامل ادعاهای کاربران یا شرکای تجاری بابت زیان ناشی از خطا، اختلال یا قصور حرفه‌ای است. برخی منابع تخصصی حتی به نقش این بیمه در پوشش هزینه‌های مرتبط با بررسی‌ها و تحقیقات نظارتی نیز اشاره می‌کنند.

۵) بیمه مسئولیت مدیران و هیئت‌مدیره (D&O Insurance)

با توجه به فضای نظارتی پیچیده و حساسیت‌های حقوقی در صنعت کریپتو، مدیران و اعضای هیئت‌مدیره شرکت‌های فعال در این حوزه ممکن است با شکایت سهام‌داران، تحقیقات نهادهای ناظر یا دعاوی مرتبط با شفافیت و انطباق مقرراتی مواجه شوند. به همین دلیل، منابع تخصصی بیمه دارایی دیجیتال، بیمه D&O را یکی از پوشش‌های کلیدی برای این شرکت‌ها می‌دانند.

۶) بیمه اموال و وقفه کسب‌وکار (Property & Business Interruption)

برای شرکت‌های استخراج ارز دیجیتال، مراکز داده یا مجموعه‌هایی که به زیرساخت فیزیکی وابستگی بالایی دارند، بیمه اموال و وقفه کسب‌وکار اهمیت ویژه‌ای دارد. وقوع یک حادثه محیطی یا خرابی گسترده تجهیزات می‌تواند به‌طور مستقیم فعالیت شرکت را متوقف کرده و جریان درآمد را قطع کند؛ موضوعی که این نوع بیمه‌نامه‌ها برای آن طراحی شده‌اند.

۷) پوشش‌های نوظهور؛ ریسک قراردادهای هوشمند و دیفای

در منابع مختلف به توسعه تدریجی پوشش‌هایی اشاره می‌شود که بر نقص یا شکست قراردادهای هوشمند و ریسک‌های خاص حوزه دیفای تمرکز دارند. با این حال، باید واقع‌بین بود؛ این بخش از بازار بیمه هنوز به بلوغ کامل نرسیده و نبود استانداردهای یکپارچه، به همراه شروط و استثنائات متعدد، نقش تعیین‌کننده‌ای در میزان کارایی این پوشش‌ها ایفا می‌کند.

هر طرح برای کدام مدل کسب‌وکار کاربردی است؟

در انتخاب بیمه‌های کریپتویی، شروع از نام بیمه‌نامه‌ها معمولاً مسیر درستی نیست؛ چون هر بیمه فقط بخشی از ریسک را پوشش می‌دهد و بدون درک درست از ریسک اصلی کسب‌وکار، ممکن است پوششی خریداری شود که در لحظه بحران عملاً کارایی نداشته باشد. رویکرد حرفه‌ای‌تر این است که ابتدا بدترین سناریوی ممکن برای کسب‌وکار را تصور کنیم؛ یعنی روزی که اگر همه‌چیز طبق بدترین حالت پیش برود، بیشترین ضربه به شرکت وارد می‌شود. پاسخ به این سؤال مشخص می‌کند که کدام نوع بیمه باید در اولویت قرار بگیرد و کدام پوشش‌ها صرفاً تکمیلی هستند.

بر همین اساس، می‌توان ریسک‌ها و بیمه‌های متناظر با آن‌ها را به‌صورت زیر دسته‌بندی کرد:

قبل امضای بیمه‌نامه کریپتو حتما جزئیات را مطالعه کنید

بخش قابل توجهی از اختلاف‌ها و چالش‌های مربوط به پرداخت خسارت در بیمه‌های کریپتویی، نه به اصل حادثه، بلکه به جزئیات بیمه‌نامه و نحوه تعریف ریسک‌ها بازمی‌گردد. پیش از خرید بیمه، باید دقیقاً مشخص شود که دارایی تحت پوشش شامل دارایی خود شرکت است یا دارایی کاربران؛ این دارایی‌ها روی کدام نوع کیف‌پول نگه‌داری می‌شوند و معماری نگه‌داری آن‌ها چگونه تعریف شده است. همچنین، نحوه تفکیک بین نگه‌داری آنلاین و آفلاین در متن بیمه‌نامه اهمیت زیادی دارد. بررسی دقیق استثنائات رایج نیز ضروری است؛ چرا که عواملی مانند خطای عملیاتی، ضعف کنترل‌های داخلی، سوءرفتار عمدی یا عدم رعایت استانداردهای امنیتی می‌توانند پرداخت خسارت را به‌طور کامل منتفی کنند. در نهایت، باید در نظر داشت که کنترل‌های امنیتی خود شرکت بخشی از فرآیند مذاکره با بیمه‌گر است و مواردی مانند سطح دسترسی‌ها، استفاده از امضای چندگانه، جداسازی وظایف، پایش برداشت‌ها و وجود برنامه واکنش به حادثه، نقش مستقیمی در پذیرش ریسک و شرایط نهایی بیمه‌نامه دارند.